Algemeen
Partij/Wittem ligt aan de Rijksweg N278 Vaals/Maastricht tussen Gulpen (Gullepe) en Wahlwiller (Wilder).
Wittem en Cartils
Wittem dankt zijn faam vooral aan het Redemtoristenklooster. Het heeft een prachtige kloosterbibliotheek voor exposities en voorstellingen, waar gelovigen de heilige Gerardus vereren. Het is een echt bedevaartsoort. Maar als u het dorp uit wandelt, de glooiende akkers op; dan begrijpt u meteen waarom Wittem altijd al een “heerlijkheid” genoemd werd.
Aan de Wittemer Allee 3 ligt het kasteel Wittem dat rond 1100 gebouwd is. In de tachtigjarige oorlog veroverde Prins Willem van Oranje het kasteel. Nu is het in gebruik als kasteelhotel/restaurant. Bovendien ligt bij het gehucht Cartils dat ten noordwesten van Wittem ligt het kasteel Cartils. Dit kasteel werd al in de vroege middeleeuwen vermeld als kleinste Rijskheerlijkheid in deze streek. Gedeelten van het kasteel dat tot 1776 in het bezit bleef van lijnrechte afstammelingen van de ridders van Cartils, zijn vijftiende en zestiende eeuws, zoals de toren met hoekarkel en het vrijstaande hoekgebouw.
Rondom het klooster en het kasteel in Wittem liggen enkele winkeltjes, restaurants/cafés en een aantal woningen verspreid, maar de woonkern is Partij. Bij Partij ligt ook het klooster Mariëndaal waar zich tevens twee kleine kapellen en een Lourdesgrot bevinden.
De buurtschappen Sinselbeek en Cartils behoren ook tot Wittem, bij laatstgenoemde staat tevens een gelijknamig kasteel uit de 15e en 16e eeuw, dat tegenwoordig particulier bezit.
Patroonheiligen van het dorp zijn Alfonsus en Johannes van Nepomuk. De barokkerk, die ontworpen werd door de Duitse bouwmeester J.C. Schlaun, ligt bij het kloostercomplex van Wittem en bestaat uit een oud en nieuw kerkgebouw. Het oude ligt volledig ingeklemd tussen het klooster en het nieuwe kerkgebouw en hiervan zijn van buiten gezien alleen nog de voorgevel en de klokkentoren zichtbaar. Het nieuwe gebouw is gelegen aan de buitenste zijde van het complex, begrensd door de weg naar Eys.
Partij
Het dorp Partij ligt aan de rivier de Geul, op de rechteroever, en wordt omgeven door landelijk en zeer heuvelachtig gebied. Op de linkeroever bevinden zich de grotere plaats Gulpen en de Gulperberg. Door het dorp loopt de oude heerweg van Maastricht naar Aken, tegenwoordig ligt parallel hieraan een moderne verkeersweg, de N278, waar de woonkern ten zuiden van is gelegen en het klooster ten noorden van.
Inwoners
Partij-Wittem bestond 150 jaar geleden uit 47 huizen met 270 inwoners. Nu zijn er circa 420 woningen en circa 800 inwoners.
Bronnen:
www.gulpen-wittem.nl
http://nl.wikipedia.org/wiki/Partij-Wittem